اين حقيقت ستم به نفس است كه در هر حال حق را به تمسخر مىگيرد . چه بد است حكايت گروهى كه آيات خداوند را تكذيب مىكنند و همواره به خود ستم مىكنند . اين گونه مثال‌هاى روشن براى صاحبان انديشه است نه ظالمان هواپرست بىدانش كه پرده‌هاى جهل و غفلت بر قلب آنها فروافتاده و خرافات و تعصبات جاهلى فضاى فكر آنان را تاريك ساخته است . از اينرو كه از فيض هدايت الهى محروم شده‌اند ، ياورى در دنيا و آخرت ندارند خداوند در وصف حال آنان مىفرمايد : بَلِ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُواْ أَهْوَآءَهُم بِغَيْرِ عِلْمٍ فَمَن يَهْدِى مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَ مَا لَهُم مّن نصِرِينَ » « 1 » [ اعتقاد و عمل مشركان بر پايهء تعقّل نيست ] بلكه آنان كه [ با شرك‌ورزى ] ستم كرده‌اند از روى جهل و نادانى از هواهاى نفسانى خود پيروى نموده‌اند ؛ پس كسانى را كه خدا [ به كيفر پيروى از هواها ] گمراه كرده است ، چه كسى هدايت مىكند ؟ و آنان هيچ يارىكننده‌اى [ كه از گمراهى و عذاب نجاتشان دهد ] نخواهند داشت . در اين آيه به جاى كلمه « اشْرَكُوا » از « ظَلَمُوا » استفاده فرموده كه اشاره به اين نكته است كه ستم به نفس و پيروى از هوا بدون آگاهى خود زمينه ساز شرك بلكه بالاتر از شرك به خداست ؛ زيرا ظلم بر خويشتن علاوه بر اين كه راه فطرت و توحيد را سد مىكند ؛ تمام سرمايه‌هاى معنوى وجود را به باد داده و به بيراهه مىرود و اين ظلم مقدمه گمراهى و سرگردانى در وادى دنياست و چون راه هدايت را جستجو نمىكند خداوند او را يارى نمىكند و به حال خود وامىگذارد . به اين ترتيب سرنوشت شوم حيرت و ذلّت به سراغ او مىآيد چرا كه آنان

--> ( 1 ) - روم ( 30 ) : 29 .